مقاومت آنتی بیوتیکی
آنتی بیوتیکها دوا یا بلا به نام خدا و با عرض سلام و درود به شما شنوندگان عزیز به این پادکست خوش آمدید با افتخار بنده ریحانه کلاه چی عضو شاخه دانشجویی از آکادمی فاردطب ساینس با این پادکست در خدمت شما عزیزان هستم امروز قراره درباره یکی از جدیترین اما کم صداترین بحرانهای سلامت جهانی عصر ما صحبت کنیم آنتی بیوتیکها و مقاومت میکروبی این یه نبرد خاموشه نبردی که در بدن میلیونها انسان و در سطح جوامع در جریانه این مقاومت چطور شکل میگیره چه بلایی سر درمانهای ساده میاره و مهمتر از اون چطور میشه جلوشو گرفت قراره همه اینا رو با هم بررسی کنیم همراه ما باشید آنتیبیوتیکها داروهای شگفت انگزی هستند که باکتریها رو میکشند یا رشد اونها رو متوقف میکنند تاریخچه اونها پر از لحظات دراماتیکه کشف پنی سیلین توسط الکساندر فلیمینگ در سال ۱۹۲۸ نقطه عطفی بود او متوجه شد قارچ پنیسیلیوم باکتریهای اطرافش رو نابود میکنه اما این کشف تا دهه ۱۹۴۰ و تلاشهای فلوری و ارنست چین برای تولید انبوه اون به یک درمان تبدیل نشد با ورود پنسیلین به میدان جنگ جهانی دوم جان میلیونها سرباز از مرگ ناشی از عفونتهای ساده نجات پیدا کرد پس از اون عصر طلایی کشف آنتیبیوتیکهای جدید آغاز شد و بیماریهای کشندهای مثل سل ذات الریه و سفلیس قابل درمان شدند و جهان نفس راحتی کشید اما یک اشتباه بزرگ وجود داشت باور به شکست ناپذیری ما گمان کردیم این سلاح برای همیشه پیروز میدونه درست زمانی که ما در اوج پیروزی بودیم دشمن در حال تکامل بود مقاومت آنتیبیوتیکی پدیدهای طبیعیه وقتی آنتی بیوتیک استفاده میشه باکتری های حساس از بین میرن اما اونهایی که به طور تصادفی جهش پیدا کردند و میتونن در برابر دارو مقاومت کنند زنده میمونن تکثیر میشن و یک نسل جدید و مقاوم به جا میذاند اما استفاده نادرست و بی رویه ما از این داروها این فرایند طبیعی رو به یک بحران جهانی شتاب داده بیایید کمی عمیق تر بشیم تصور کنید یک باکتری مهاجم وارد بدن شما شده در گذشته یک آنتیبیوتیک مثل یک سرباز آموزش دیده دقیقاً اون رو هدف میگرفت اما حالا این باکتریها زرههای جدیدی به تن کردن و مکانیسم های هوشمندانههای دارند یا آنتیبیوتیک را با آنزیم های مخصوص خودشون میشکنند یا با تغییر شکل ظاهری دارو رو گیج میکنند تا نتونه اون رو تشخیص بده و یا حتی سیستمهای پمپی قوی میسازند که دارو رو از درون سلول خودشون به بیرون پرتاب میکنه جالب اینجاست که این اطلاعات مقاومت رو میتونن مثل یک فایل دیجیتال به باکتریهای دیگه هم انتقال بدن این یک جنگ تکاملیه و ما با مصرف نادرست ناخواسته به دشمن سلاح میدیم اما حالا اصلاً مقاومت آنتی بیوتیکی یعنی چی مقاومت آنتی بیوتیکی زمانی رخ میده که باکتری ها طوری تغییر میکنند که داروهای آنتی بیوتیک دیگه نمیتونه اونها رو بکشه یا رشدشون رو متوقف کنه در نتیجه عفونت
باکتریایی به شدت سخت و دشوار درمان میشن مقاومت آنتی بیوتیکی نوعی از مقاومت ضد میکروبیه قارچها انگلها و ویروسها هم میتونن در برابر داروها مقاوم بشن بدن شما دچار مقاومت آنتی بیوتیکی نمیشه بلکه این باکتریها هستند که مقاوم میشن هنگامی که مقاومت آنتی بیوتیک را رخ میده تعداد آنتی بیوتیکهایی که روی یک نوع باکتری مشخص موثر هستند کاهش پیدا میکنه اغلب آنتی بیوتیکهای دیگری وجود دارند که میتونن کمک کنند اما مهمه تا حد امکان گزینههای درمانی متعددی در دسترس باشه همچنین در عفونت های شدید بسیار مهمه که درمان موثر هرچه سریعتر آغاز بشه اگر یافتن یک داروی موثر برای درمان عفونت مقاوم به آنتی بیوتیک زمان بیشتری ببره پیامدهای بیماری میتونه جدیتر باشه باکتریها برای خطرناک بودنشون لازم نیست در برابر هر آنتیبیوتیک مقاوم باشند مقاومت در برابر حتی یک آنتی بیوتیک میتونه به معنای مشکلات جدی باشه و مقاومت ضد میکروبی میتونه هر فرد رو در هر مرحله از زندگی از کودکی تا سالمندی تحت تاثیر قرار بده مقاومت آنتی بیوتیکی خطرناکه چرا که گزینههای درمانی افراد بیمار رو محدود میکنه همچنین ممکنه شروع درمان موثر رو به تعویق بندازه در نتیجه ممکنه با موارد زیر روبرو بشیم افزایش خطر ابتلا به بیماریهای شدید طولانی مدت یا مرگ عوارض جانبی شدید داروها بستری ماندن طولانیتر در بیمارستان تعداد بیشتر ویزیتها و مراجعات پزشکی افزایش هزینههای مراقبتهای پزشکی کارشناسان بهداشت عمومی و سیاستگذاران در حال کار روی راه حل های برای مقاومت آنتیبیوتیکی هستند اما راه حل سادهای وجود نداره و ایجاد تغییر موثر نیازمند همکاری شمار زیادی از افراده آشنایی با مفهوم مقاومت آنتیبیوتیکی میتونه به شما کمک کنه قدمهایی برای محافظت از خودتون عزیزانتون و بسیاری از افرادی که هرگز اونها رو نخواهید دید بردارید چه عواملی باعث مقاومت آنتیبیوتیکی میشن باکتری ها به طور طبیعی و در گذر زمان نسبت به داروها مقاوم میشن اما برخی عوامل میتونه این روند رو تسریع کنه پیشتر یک سری از موارد رو توضیح دادیم از جمله جهش تغییر در ماده ژنتیکی باکتریها رو بیمه میکنه تولید آنزیمهای تخریب کننده مثل بتالاکتامازها که آنتیبیوتیکهای رایجی مثل پنی سیلین رو میشکنند نقطه حمله آنتیبیوتیک روی باکتری عوض میشه و دارو جایی برای اثرگذاری پیدا نمیکنه باکتری سیستم پمپی ایجاد میکنه که آنتیبیوتیک رو به محض ورود از سلول بیرون میکنه همونطور که گفته شد این سلاحها از نسلی به نسل دیگه قابل انتقال هستند همچنین اونها میتونن با روش انتقال ژنی افقی مثل دادن یک فلش به باکتریهای دیگه هم این مقاومت رو هدیه بدن یکی دیگه از عوامل مصرف بیش از حد آنتیبیوتیکهاست مصرف آنتیبیوتیک در زمانی که واقعاً به او نیاز ندارید به ایجاد مقاومت آنتیبیوتیکی کمک میکنه برای مثال بیشتر گلودردها ناشی از ویروسها هستند آنتیبیوتیکها در این موارد موثر نیستند و کمکی نمیکنند بنابراین مهمه که فقط زمانی آنتیبیوتیک مصرف کنید که ارائه دهنده خدمات سلامت و پزشکان اون رو ضروری بدونند و براتون تجویز کنند مصرف نادرست آنتی بیوتیک ها باکتری ها از هر فرصتی برای تکثیر استفاده میکنند اگر یک یا چند نوبت از مصرف آنتی بیوتیک رو فراموش کنید درمان رو زودتر از زمان توسعه شده متوقف کنید یا از داروی تجویز شده برای فرد دیگری استفاده کنید این شرایط به باکتری ها فرصت تکثیر
هنگام تکثیر باکتریها میتوانند تغییر کنند جهش پیدا کنند و در برابر داروها مقاومتر بشن آنتی بیوتیکها میتونن باکتریهایی رو که هنوز جهش پیدا نکردند از بین ببرند اما همچنان باکتریهای مقاوم باقی میمانند مقاومت خود به خودی گاهی اوقات ساختار ژنتیکی دی ان ای یک باکتری خود به خود تغییر یا جهش پیدا میکنه در این وضعیت آنتی بیوتیک دیگه نمیتونه این باکتری تازه تغییر کرده رو تشخیص بده و به طور موثر اون رو هدف قرار بده با این تغییر میتونه به باکتری کمک کنه تا در برابر اثر دارو مقاومت نشون بده مقاومت قابل انتقال شما میتونید یک عفونت باکتریایی مقاوم به دارو رو که مسریه به فرد دیگهای انتقال بدید اون فرد اکنون دچار عفونتیه که به یک آنتی بیوتیک خاص پاسخ نمیده در اغلب موارد همچنان درمانی وجود داره که موثره اما با گذشت زمان باکتریهای مقاوم ممکنه سختتر درمان بشن و نیاز به یک آگاهی جمعی وجود داره اعداد داستان تلخی رو روایت میکنه سازمان جهانی بهداشت مقاومت میکروبی رو یکی از ۱۰ تهدید اصلی سلامت عمومی میدونه سالانه حدود ۱. سه میلیون نفر در سراسر جهان مستقیماً به دلیل عفونتهای مقاوم جان خودشون رو از دست میدن و اگر روند کنونی ادامه پیدا کنه پیشبینی میشه این رقم تا سال۵۰ به حدود ۱۰ میلیون نفر در سال برسه هزینه اقتصادی این فاجعه هم تا اون سال میتونه به ۱۰۰ تریلیون دلار برسه متاسفانه ایران از جمله کشورهای که با مصرف بسیار بالای آنتیبیوتیک مواجهه طبق گزارشها حدود ۵۰ درصد از نسخههای تجویزی در ایران حاوی آنتیبیوتیکه در حالی که میانگین جهانی حدود ۳۰ص همچنین مصرف خودسرانه و بدون نسخه به ویژه در مواردی مثل سرماخوردگی و آنفولانزا بسیار شایعه این رویه ایران را در معرض خطر شدید ابر میکروب های مقاوم قرار داده اما راهکارهای ارائه شده چیه برنامه مدیریت منطقی مصرف ضد میکروبی این یه برنامه نظاممند در بیمارستانها و جامعه هست که با نظارت های تیم های متشکل از داروسازان پزشکان بیماریهای عفونی و میکروب شناسان تجویز و مصرف آنتیبیوتیک ها رو بهینه میکنند هدف اون تجویز درست به اندازه کافی و برای مدت لازمه سازمان جهانی بهداشت برنامهای آموزشی برای مربیان ملی داره این مربیان به آموزش و توانمندسازی پزشکان پرستاران و داروسازان در سطح کشورها میپردازند تا رفتار تجویزی منطقی رو در جامعه نهادینه کنند پزشکان خط مقدم این جنگ هستند اونها میتونن پذیرش عدم قطعیت رو تمرین کنند و در موارد نامشخص عفونی مثلاً ویروسی یا باکتریایی تا گرفتن نتیجه آزمایش تجویز رو به تاخیر بندازند برای بیمارا وقت بذارند و آموزش بدن که چرا آنتیبیوتیک برای بیماری اونها لازم نیست دقیقاً بر اساس آزمایش کشت و آنتیبیوگرام آنتی بیوتیک هدفمند رو تجویز کنند الگوی مصرف صحیح شامل دوز و طول دوره رو به وضوح به بیماران خودشون توضیح بدن و اما نقش ما به عنوان یک جامعه آگاه چیه هرگز خودسرانه آنتی بیوتیک مصرف نکنیم از پزشک خودمون تقاضای آنتیبیوتیک نکنیم دوره درمان رو حتی با بهتر شدن حالمون کامل کنیم و از داروهای حمایتی استفاده کنیم آنتیبیوتیکهای باقی مونده رو نگه نداریم و یا به دیگران هم ندیم در مورد واکسیناسیون به موقع مثل واکسن آنفولانزا جدی باشیم تا به کاهش عفونتها و در نتیجه مصرف آنتی بیوتیک کمک کنیم و در موارد ساده مثل سردرد و یا سرماخوردگی دست به مصرف آنتی بیوتیک نزنیم تنها راه مقابله با مقاومت آنتی بیوتیکی همکاری همه ماست و فرقی بین پزشک داروساز بیمار و مردم عادی وجود نداره مقاومت آنتی بیوتیکی چیزیه که شاید همین الانم اثراتش رو دور و بر خودمون ببینیم و بارها درباره اهمیت شنیدیم و صحبت شده و ما سعی کردیم یک سری اطلاعاتی رو در اختیار شما قرار بدیم که به آگاهی شما اضافه کنه به نقل از سازمان بهداشت جهانی مقاومت ضد میکروبی کشورها در تمام مناطق و در تمام سطوح درآمد یکسان نیست و خب همونطور که انتظار میره عوامل و پیامدهاش با فقر و نابرابری تشدید میشه و کشورهای کم درآمد بیشترین آسیب رو دارند با وجود مقاومت آنتی بیوتیکی درمانهایی مثل شیمی درمانی برای سرطان پیوند اعضا و جراحیهای سنگین هم به خطر میافته حالا بپردازیم به اینکه این مقاومت آنتی بیوتیکی چه بلایی سر این درمانها میاره درمانهای حساس مثل سرطان و پیوند اعضا به دلیل اینکه سیستم ایمنی ضعیفی دارند آنتی بیوتیکها ستون فقرات درمانهای حمایتی شون محسوب میشن و یک عفونت ساده میتونه براشون مرگبار بشه وقتی این آنتی بیوتیکها کار نکنند این بیماران بی دفاع میمونند و به علت سیستم ایمنی ضعیف بدنشون به شدت مستعد عفونت و نهایتاً مرگ میشن در پیوند اعضا هم همین ماجرا وجود داره گیرندگان پیوند مجبور به مصرف داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی هستند و کوچکترین عفونت میتونه جانشون رو تهدید بکنه مقاومت آنتی بیوتیکی یک مشکل پیچیده است اما حل شدنی نیاز به همکاری بینالمللی سیاست گذاری هوشمندانه دولتها مسئولیت پذیری حرفهای جامعه پزشکی و آگاهی تک تک ماها داره مصرف نابجای امروز ما ممکنه فردا جون خودمون عزیزانمون رو در یک عمل ساده جراحی یا شیمی درمانی به خطر بندازه پس بیاید نگهبان این گنجینه ارزشمند باشیم امیدوارم که همیشه سالم و سلامت باشید از همراهی شما سپاسگزارم
